انقلاب صنعتی با فاصله زمانی نسبتا" زیادی پس از تولد در غرب وارد ایران شد. طبق متون مندرج در کتاب‌ها، مهم‌ترن قدم در راه آشنایی ایرانیان با تمدن جدید و متعارف اروپایی در دوره قاجار برداشته شد. شکست‌های پی‌در‌پی از دولت روسیه به ایرانیان نشان داد که دیگر نمی‌توانند در گوشه‌ای از دنیا با سنن باستانی و کهن خود سرپا بمانند و باید خود را به ابزار تمدن جدید مسلح کنند. عباس‌میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه و وزیر مدبر او و میرزا بزرگ قائم مقام اول، در این زمینه تلاش زیادی انجام دادند. علاوه بر مسافرت پاره‌ای از رجال روشن‌فکر به خارج و آشنایی آنان با دنیای تازه، فرستادن محصلان و کارگران به خارج از کشور، ایجاد موسسات صنعتی، توجه به اقتباس از تمدن جدید مغرب زمین، ترجمه کتاب‌ها، جلب مستشاران و... از جمله اقداماتی بود که پس از مرگ امیرکبیر رو به افول نهاد و اعطای امتیازات فراوان به دول و شرکت‌های خارجی و واردات وسیع، جایگزین آن‌ها شد.

انجام تلاش جدی در عرصه معماری برای صنایع سالها قبل توسط اساتید، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان زبده و ممتاز دانشگاه‌های مختلف کشور، خصوصا" دانشگاه تهران با ارائه طرح‌های موفق معماری در پروژه‌های بزرگ و مهم صنعتی کلید خورده است، به عنوان مثال: طراحی و معماری کارخانجات كانادادرای (زمزم فعلی) در تهران و اهواز، کارخانه یخ سازى و کارخانه نخ ریسى کورس اخوان توسط استاد سیحون، ساختمان راكتور تحقیقاتی دانشگاه تهران و کارخانه داروپخش درجاده کرج توسط عبدالعزیز فرمانفرمایان و...، این تلاش‌ها بخصوص پس از انقلاب اسلامی در ایران به دلیل خروج متخصصین و کارشناسان خارجی از کشورمان ودر پی آن شکوفایی غرور ملی و ایجاد بسترهای مناسب، ورود سرمایه‌گذاران و شرکای جدید به عرصه صنعت، نیاز به معماری و طراحی سایت‌ها، ساختمان‌ها و مجموعه‌های گسترده و متنوع صنعتی با رعایت استانداردها و ضوابط مخصوص، وارد مرحله جدیدی گردید که بررسی این موارد می‌تواند بخش مهمی از تاریخ شفاهی معماری را به خود اختصاص دهد.

هدف از انجام پژوهش :

مستند سازی سابقه تاریخی معماری برای صنایع در كشور و شناخت معماران و آثار ارزشمند این حوزه

با استفاده از  روش تاریخ شفاهی در مورد خصوصیات ذاتی معماری برای صنایع از معمارانی كه دستی براین آتش داشته‌اند اطلاعاتی در مورد ویژگی های خاص این نوع معماری كه عرصه بسیار وسیع وتنوع فراوانی دارد کسب خواهد شد .
محدوده زمانی مورد نظر می تواند از دوران پهلوی تا دوران معاصر كه این معماری دارای رونق بیشتری است، باشد .

استفاده از اطلاعات کسب شده می تواند برای مقایسه این نوع معماری و مقایسه خصوصیات بارز آن با سایر گرایش‌های معماری مورد استفاده قرار گیرد

  • روش تحقیق : استفاده از مصاحبه با اساتید و معمارین محترم این حوزه با استفاده از پرسشنامه نیمه استاندارد . کلیه مصاحبه ها ضبط و به عنوان مدرک در ارشیو نگهداری خواهند شد .
  • نمونه تحقیق : معمارانی كه تمامی وقت خود را به انجام معماری در این حوزه پرداخته‌اند و یا حداقل دو اثر برجسته و قابل بررسی در این حوزه دارند.
  • مکان تحقیق : مهندسین مشاور معماری .

سئوالات تحقیق :

سئوالات رایج در مورد ویژگی های این نوع معماری و خصوصیاتی است كه آنرا از معماری متداول مسكونی، اداری و یا سایر انواع معماری متمایز می‌كند.

سپس سئوالات به ویژگی های انواع فضاهای صنعتی و هم چنین فضاهای مختلفی می‌پردازد كه بواسطه اینكه انسان‌ها در آن كار و یا مدتی از عمر خود را سپری می‌كنند باید دارای ویژگیهای آسایشی و رفاهی خاصی باشد. نمونه ای از سئوالات به شرح زیر است :

  • سایت : محل وقوع معماری صنعتی و تاثیر فرم و شکل آن در انجام معماری ؛
  • فرایند صنعتی : نوع و روش کاری که برای تولید محصول به کار گرفته می‌شود و عملا" باعث ایجاد وجه تمایز بین انواع معماری در محیط‌های صنعتی می‌گردد؛
  • الزامات و استانداردهای محلی : شامل تمامی مواردی است که در استانداردها و الزامات صنعتی محلی مانند الزامات شهرکهای صنعتی قید شده است تا به بهبود انجام فرایند و ایجاد یکپارچگی در معماری کمک نماید.
  • کارکنان : تعداد کارکنان در هرمجموعه صنعتی با توجه به خصوصیات آن صنعت متفاوت بوده و نیازهای متفاوتی را در طراحی ایجاد می‌کند که باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
  • فراغت و تفریحات : وجود امکانات خاص رفاهی مانند مکان ورزشی، رستوران و کافه و...
  • تردد در سایت : امکانات تردد در هر سایت وابسته به بزرگی و کوچکی و خصوصیات فرایندی آن متفاوت است.

مراحل تحقیق

  • کسب اطلاعات اولیه از معماری صنایع  از طریق مشاهده سایت‌های صنعتی، اطلاعات از افراد متخصص ،  اطلاعات کتابخانه ای ، اطلاعات مربوط به تجربیات، خاطرات و.....
  • تنظیم سئوالات نهایی
  • شروع مصاحبه ها
  • تنظیم نهایی و ارائه گزارش

منابع :

کتاب معماران ایران- انجمن مفاخر معماری ایران

مجله معمار 66- فروردین و اردیبهشت ماه 1390

سعید خیراللهی - تیرماه 1393