تاریخ شفاهی محله منیریه تهران

تهران شهری با قدمتی بیش از صد سال است . از اوایل قرن بیستم گسترش شهر تهران اغاز و هنوز نیز ادامه دارد . اگر در زمانی که تهران پایتخت شده بود  ( اوایل قرن بیستم ) جمعیت ان تقریبا 200 هزار نفر بود ، افزایش جمعیت امروز که بیش از 15 ملیون ساکن تهران می باشد ضرورتا نه فقط به گسترش افقی و عمودی شهر انجامید بلکه نوع مسکن را نیز دگرگون کرد  از خانه های یک طبقه یا دو طبقه به اپارتمان سازی و در حال حاضر به برج سازی های عظیم انجامید . ان چه که امروزه به صورت خاطره ای باقی مانده است وجود محلات قدیمی در تهران می باشد . اماکنی که مردم در انان در حدود 50 سال پیش زندگی می کردند و با توجه به بافت شهر و خانه ها شیوه زندگی متفاوتی را در پیش گرفته بودند .

با توجه به دگرگونی شدیدی که در ساخت مسکن در تهران دیده می شود اگر هنوز محلات قدیمی معدودی باقی مانده باشند در اینده ای نه چندان دور برای مقاصد انبوه سازی تخریب خواهند شد . هر چند ان چه که هنوز باقی مانده نیز دچار دگرگونی هایی گشته است . با توجه به تغییرات سریعی که رخ می دهد کسب اطلاعاتی در مورد محلات قدیمی از طریق تاریخ شفاهی ضرورت دارد .

هدف از انجام پژوهش :

مستند سازی بافت محله ای قدیمی " منیریه "  در تهران با استفاده از روش تاریخ شفاهی

با استفاده از  روش تاریخ شفاهی اطلاعات در مورد بافت  محلات قدیمی تهران ( فضاهای سکونتی ،فضاهای کاری ،فضاهای ارتباطی ،فضاهای فراغتی ) از افرادی که ساکن محله هستند ( یا بودند ) در مورد ویژگی های خاص محله در محدوده زمانی  خاص کسب خواهد شد .
محدوده زمانی مورد نظر می تواند از اواخر دهه 30 تا اواخر دهه 70  ( یک دوره 40 ساله باشد ).
با توجه به این امر که بافت محلات بر روی روابط اجتماعی افراد نیز تاثیر گذار است سئوالاتی در مورد همبستگی محله ای میان افراد  ، اشنایی انان با یکدیگر ، روابط همسایگی و دوستی نیز مد نظر می باشند .
استفاده از اطلاعات کسب شده می تواند برای مقایسه با محلات قدیمی دیگر و یا بافت محله های جدید مورد استفاده قرار گیرد

  • روش تحقیق : استفاده از مصاحبه های عمقی با استفاده از پرسشنامه نیمه استاندارد . کلیه مصاحبه ها ضبط و به عنوان مدرک در ارشیو نگهداری خواهند شد .
  • نمونه تحقیق : مردان و زنانی که بیشتر از 70 سال سن دارند و یا هنوز در محله مورد نظر ساکن می باشند و یا دورانی از زندگی خود را در این محله گذرانده اند .
  • مکان تحقیق : محله منیریه  به عنوان یکی از محلات قدیمی تهران .

سئوالات تحقیق :

پس از سئوالات رایج در مورد ویژگی های فردی افراد مانند سن ،تحصیلات ، وضعیت تاهل ، مدت و زمان سکونت در محله و...
سپس سئوالات مربوط به ویژگی های محله و خانه ها  و هم چنین فضاهای مختلفی که زندگی افراد در ان می گذشت  پرسیده خواهد شد . نمونه ای از سئوالات به شرح زیر است :

  • محله : محدوده محله ، نام های دیگر محله ، شلوغی یا خلوتی محله ، ارتباط با همسایگان ، تعدا د خانه های یک کوچه ، احساس صمیمیت و همبستگی با محله، رابطه خانوادگی با همسایگان، وجود  افراد هم محله ای با قومیت و مذهب  و طبقه اقتصادی متفاوت و...
  • خانه ها : مساحت تقریبی هر خانه ، نوع هر خانه یک طبقه دو طبقه  و معماری داخل خانه ، تعداد  اطاق ها ، داشتن مستاجر در اطاق ها ، تقسیم بندی اطاق ها ( مثلا پذیرایی ، اطاق های خصوصی و اطاق خواب و... ) تعداد افراد ساکن در یک خانه و رابطه انان با یکدیگر ، ایا خدمتکار داشتید ،توصیف معماری خانه   در ورودی ،حیاط ، زیر زمین  ،اشپزخانه و توالت  ،انباری های مختلف ، نوشته های بالای در ورودی ،
  • امکانات محله : امکانات بهداشتی و اموزشی موجود در محله ، امکانات خرید  لوازم مورد نیاز مصرفی و لوازم دیگر مانند لباس فروشی ، داروخانه ، امنیت محله  ، وجود جوانان محافظ محله  یا افراد شرور در محله ، زد و خورد در محله ؟
  • ارتباطات اجتماعی : چگونگی مطلع شدن از وقایع محله  ، کشور . شایعات و غیبت  و پخش ان ، اماکن تجمع افراد ( مسجد ، قهوه خانه ، بازارچه ، پاتوق های مختلف  ) موضوعات مورد بحث در این اماکن ، رقابت محله ای با سایر محلات ، همبستگی با محلات دیگر ، ارتباطات همسایگی ( نظارت بر کار همسایگان ) ، گمنامی و یا اشنایی با یکدیگر
  • فراغت و تفریحات : وجود پارک یا امکانات دیگر برای فراغت ، وجود سینما ، تئاتر و... رستوران و کافه ، مراسم مذهبی ، مشارکت اهل محله در مراسم ،
  • تحرک اجتماعی : سال های سکونت در محله ، در صورت تغییر مکان علت چه بود ، تحرک اجتماعی همسایگان و علت ان ( ناامنی در محله ، ورود همسایگان ناباب و... )  ، ایا اتوموبیل شخصی داشتید ، حمل و نقل چگونه بود ( اتوبوس ، تاکسی و )
  • کودکان : مدارس کودکان ، چگونگی رسیدن به مدرسه و فاصله مدرسه با محل سکونت ، بازی بچه ها در کوچه ، چه نوع بازی ،

مراحل تحقیق

  • کسب اطلاعات اولیه از محله  از طریق مشاهده محله  ، اطلاعات از افراد متخصص ،  اطلاعات کتابخانه ای ، اطلاعات مربوط به سفرنامه ها وخاطرات و.....
  • تنظیم سئوالات نهایی
  • شروع مصاحبه ها
  • تنظیم نهایی و ارائه گزارش

منابع :

  • مجموعه کتاب های تهران قدیم  ( سه جلد ) انتشارات روشنگران  1370  ، 1371  و 1372 .
  • تاریخ اجتماعی فرهنگی تهران  ( 3 جلد ) ناصر تکمیل همایون . تهران دفتر پژوهش های فرهنگی  تاریخ انتشار: 1379 ، 1381 ، 1385
  • تهران قدیم  ( اماکن ) به کوشش   داریوش تهامی / فرشاد ابریشمی . ناشر ابریشمی فر تهران 1389   چاپ چهارم
  • فصلنامه  جستار های شهر سازی   سال نهم  شماره 34 زمستان 1389 ویژه نامه محله
  • " عملکرد و شکل محله ها عوض شده ! " گفت و گو با مهندس دیهیم تاکی  . فصلنامه  جستار های شهر سازی   .

شهلا اعزازی - مهر ماه 1392